2-8 Kasım Lösemili Çocuklar Haftası

Lösemi Nedir?

Lösemi, kan hücrelerinin, özellikle beyaz kan hücrelerinin (lökositler) kontrolsüz ve aşırı çoğalmasıyla karakterize bir kan kanseridir.

Kemik iliğinde başlar ve normal kan hücrelerinin (alyuvar, akyuvar, trombosit) yapımını baskılar.

Lösemili Çocuklar Haftası:

2-8 Kasım tarihleri arasında düzenlenen bu hafta, toplumsal farkındalığı artırmayı, lösemi hakkında doğru bilgi vermeyi, çocukların yaşadığı sıkıntılara dikkat çekmeyi ve destekleri çoğaltmayı amaçlar.

Yanlış Bilinenler:

"Lösemi bulaşıcıdır." Lösemi bir kanser türüdür ve bulaşıcı değildir.

"Lösemi her zaman ölümcüldür." Özellikle çocukluk çağı lösemilerinde (Akut Lenfoblastik Lösemi - ALL) günümüzde uygulanan modern tedavilerle yüksek oranda (yüzde 80'e varan) iyileşme sağlanabilmektedir.

"Korunmak için aşısı veya kesin bir yolu vardır." Lösemiyi önleyen bir aşı veya kesin bir korunma yolu bilinmemektedir. Ancak tedavi edici aşı çalışmaları devam etmektedir.

​

Türkiye'de ve Dünyada Görülme Sıklığı (İnsidansı)

• ​Türkiye: Her yıl yaklaşık 1000-1200 yeni lösemili çocuk vakası ortaya çıkmaktadır.

• ​Dünya ve Genel İnsidans:

• ​Lösemi, çocukluk çağı kanserlerinin yaklaşık %25-30'unu oluşturarak en sık görülen kanser türüdür.

• ​Akut Miyeloid Lösemi (AML) insidansı her yıl milyonda 5-7'dir. İki yaş, insidansın en yüksek olduğu yaştır.

​Kadınlarda ve Erkeklerde Görülmesinin Karşılaştırılması

Cinsiyet Eğilimi: Genel olarak lösemi, erkek çocuklarda kız çocuklarına göre biraz daha sıkça görülür.

Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL) için erkek/kız oranı yaklaşık 1.4:1 ila 1.7:1 civarındadır.

Akut Miyeloid Lösemi (AML) ise çocuklarda kız ve erkeklerde eşit oranlarda izlenir.

Yetişkinlerde: Yetişkinlerde lösemi tanısı sıklığı, çocukların 10 katından fazladır ve yine erkeklerde kadınlara oranla daha sık görülür.

Hangi Yaş Grubu Tehlike Altında?

Lösemi her yaşta görülebilse de, çocukluk çağında en sık görülen yaş aralığı 2 ila 5 yaş arasıdır.

Risk Grupları:

Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL): En sık 1-5 yaş arasındaki çocuklarda görülür. 1 yaşın altındaki ve 10 yaşın üzerindeki vakalarda tedaviye yanıt daha zor olabilir.

Akut Miyeloid Lösemi (AML): 2 yaş insidansın en yüksek olduğu yaştır. Yetişkinlerde ise 45 yaşından sonra yaygınlaşır.

Lösemi Neden Olur?

Löseminin nedeni tek bir faktörle açıklanamaz. Çoğu çocukluk çağı lösemisi vakası, genetik yatkınlık ile çevresel tetikleyicilerin karmaşık bir etkileşiminin sonucudur.

1. Genetik Yatkınlık ve Faktörler

• Çoğu Vaka Tesadüfidir: Çocukluk çağı lösemilerinin büyük bir çoğunluğu, ebeveynlerden kalıtılmamıştır (yani genetik değildir). Bunlar, doğumdan önce veya sonra DNA'da tesadüfen meydana gelen mutasyonlar sonucu ortaya çıkar.

• Kalıtsal Sendromlar: Lösemi riskini belirgin şekilde artıran bazı kalıtsal genetik sendromlar (doğuştan gelen durumlar) bulunmaktadır:

• Down Sendromu (Trizomi 21): Lösemi (özellikle Akut Miyeloid Lösemi - AML) gelişme riski, genel popülasyona göre çok daha yüksektir.

• Klinik Hematoloji Dergisi: Fanconi Anemisi, Bloom Sendromu, Ataksi Telenjiektazi gibi DNA onarımında görevli genlerde bozukluk olan sendromlar lösemi riskini artırır.

2. Çevresel Etkenler ve Tetikleyiciler

Çevresel faktörler, özellikle yüksek dozda maruz kalındığında, genetik mutasyonlara yol açarak riski artırabilir.

• Radyasyon Maruziyeti: Yüksek dozda iyonize radyasyona (örneğin nükleer kazalar veya bazı tedaviler) maruz kalmak lösemi riskini artırır. Ancak rutin tıbbi görüntüleme testlerindeki düşük doz radyasyonun çocukluk çağı lösemisi riskini ne kadar artırdığı tartışmalıdır.

• Kimyasal Maddeler: Benzen ve bazı böcek ilaçları (pestisitler) gibi kimyasal maddelere uzun süreli maruziyet yetişkinlerde ve teorik olarak çocuklarda da riski artırabilir.

• Virüsler: Bazı virüslerin (örneğin, Epstein-Barr Virüsü, HIV) lösemi gelişiminde rol oynadığı düşünülmektedir, ancak bu çok nadirdir ve kesin neden-sonuç ilişkisi her zaman kanıtlanamamıştır.

Nasıl Önlenir, Tedbir Alınır, Aşısı Var mı?

Önleme ve Tedbir: Lösemiyi kesin olarak önleyen bir yöntem veya aşı bulunmamaktadır. Ancak erken teşhis ve uygun tedavi hayati önem taşır.

Hastalık belirtilerinin (sürekli yorgunluk, solgunluk, sık enfeksiyon, morarma) farkında olmak en önemli tedbirdir.

Tedavi sürecinde hijyene dikkat etmek ve iyi beslenmeye özen göstermek, enfeksiyon riskini azaltmada önemlidir.

Aşı Durumu:

Lösemiyi koruyucu (hastalıktan önce yapılan) bir aşısı yoktur.

Ancak, kanser kök hücresini hedef alan tedavi edici aşı ve immünoterapi (CAR T Hücre Tedavisi) gibi yeni tedavi yöntemleri (hedef odaklı) geliştirilmektedir.

Lösemi hastaları, bağışıklık sistemini korumak için genellikle doktor tavsiyesiyle grip aşısı gibi koruyucu aşıları yaptırmalıdır.

​

Yaşamsal Tehlikesi Var mıdır?

Lösemi ciddi bir hastalıktır ve özellikle akut lösemi türleri tedavi edilmediği takdirde hızlı ilerleyerek ölümcül olabilir. Erken tanı ve doğru tedavi kritik öneme sahiptir.

Tedavi ile günümüzde, lösemi teşhisi konan çocukların 10 yıldan uzun yaşama oranı oldukça yükselmiştir.

Lösemide Erken Tanının Önemi ve Lösemi Bulguları

Lösemi, hızlı ilerleyebilen bir kanser türü olduğu için erken tanı, tedavinin başarısını ve yaşam süresini doğrudan etkileyen en kritik faktördür.

Erken Tanı Neden Hayati Önem Taşır?

• Yüksek İyileşme Şansı: Çocukluk çağı lösemilerinde (özellikle ALL) güncel protokollerle iyileşme oranı %80'lere ulaşmıştır. Hastalık erken evrede, kemik iliği dışında yayılmadan yakalanırsa bu oranlar daha da yüksektir.

• Daha Hafif Tedavi: Erken tanı, hastalığın daha hızlı kontrol altına alınmasını sağlayarak, daha az yoğun veya daha kısa süreli kemoterapi ihtiyacına yol açabilir.

Erken Tanıya Yardımcı Olan Belirtiler

Belirtiler, lösemi hücrelerinin normal kan hücrelerinin (alyuvar, akyuvar, trombosit) üretimini baskılamasından kaynaklanır. Bu belirtiler; sürekli solukluk, kolay yorgunluk/halsizlik, oyun oynamaktan kaçınma. Vücutta sebepsiz morluklar oluşması, diş eti kanaması, küçük kesiklerin zor durması. Sık ve tekrarlayan, geçmeyen veya antibiyotiklere dirençli ateşli enfeksiyonlar. Büyümüş lenf bezleri (özellikle boyun, koltuk altı), dalak ve karaciğer büyümesi (karın şişliği), kemik ve eklem ağrılarıdır.

KAYNAKÇA

“Akut Lenfoblastik Lösemi.” Türk Hematoloji Derneği, www.thd.org.tr/thd_halk/?sayfa=akut_lenfoblastik Erişim Tarihi: 30.11. 2025.

“Lösemi Nasıl Teşhis Edilir? Lösemi Neden Olur?” Bayındır Sağlık Grubu, Bayındır Hastanesi, 28.02.2017, www.bayindirhastanesi.com.tr/blog/losemi-nasil-teshis-edilir-losemi-neden-olur-62

“Lösemi Nedir? Lösemi Belirtileri ve Lösemi Tedavisi.” Bayındır Sağlık Grubu, Bayındır Hastanesi, 01.04.2023, www.bayindirhastanesi.com.tr/blog/losemi-nedir-losemi-belirtileri-ve-losemi-tedavisi-392

Sadika Sabanci Devlet Hastanesi̇. "2-8 Kasım Lösemili Çocuklar Haftası", sadikasabancidh.saglik.gov.tr/TR-1213498/2-8-kasim-losemili-cocuklar-haftasi.html

Erişim Tarihi: 30.11. 2025.

Yöntem, Ahmet; Bayram, İbrahim. “Çocukluk Çağında Akut Myeloid Lösemi.” Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, Çukurova Üniversitesi, 30.06.2018, dergipark.org.tr/tr/pub/aktd/issue/32181/310182