HIV/AIDS: Farkındalık, Korunma ve Güncel Veriler

1. Temel Tanımlar

HIV (İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü):

HIV, doğrudan bağışıklık sistemini hedef alan ve vücudun savunma mekanizmasında kilit rol oynayan CD4 T hücrelerini yok eden bir virüstür. Bu hücrelerin azalması, vücudu enfeksiyonlara ve hastalıklara karşı savunmasız bırakır. Tedavi edilmediğinde bağışıklık sistemi giderek zayıflar.

AIDS (Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu):

AIDS, HIV enfeksiyonunun tedavi edilmediği takdirde ilerlediği en son evredir. Bu evrede bağışıklık sistemi ciddi hasar görmüştür. Ancak her HIV pozitif birey AIDS değildir. Uygun ve düzenli tedavi (ART) ile çoğu kişi AIDS evresine hiç geçmeden, virüsü baskılayarak sağlıklı bir ömür sürdürebilir.

2. Doğru Bilinen Yanlışlar

Toplumda HIV ile ilgili yaygın önyargılar ve bunların bilimsel gerçekleri şöyledir:

3. Bulaşma ve Korunma Yolları

Nasıl Bulaşır?

1. Korunmasız Cinsel İlişki: Kondom kullanılmadan gerçekleşen temaslar.

2. Kan Yoluyla Temas: Enfekte kanın bütünlüğü bozulmuş deri veya mukoza ile teması.

3. Ortak Enjektör Kullanımı: Steril olmayan iğne ve şırınga paylaşımı.

4. Anneden Bebeğe: Gerekli önlemler alınmazsa gebelik, doğum veya emzirme sırasında.

Nasıl Korunulur?

• Prezervatif Kullanımı: Her türlü cinsel temasta doğru ve düzenli kondom kullanımı riski büyük ölçüde azaltır.

• Düzenli Test: Erken tanı, hem kişinin sağlığını korur hem de virüsün yayılmasını önler.

• Tek Eşlilik / Güvenli Partner: HIV durumu bilinen partnerlerle ilişki riski düşürür.

• Kişisel Malzeme Hijyeni: Enjektör, jilet, dövme/piercing malzemeleri asla ortak kullanılmamalıdır.

• PrEP (Temas Öncesi Koruma): Risk grubundaki kişilerin, hekim kontrolünde önleyici ilaç kullanması bulaşı %90'ın üzerinde engeller.

• PEP (Temas Sonrası Koruma): Riskli bir temastan sonraki ilk 72 saat içinde başlanan acil tedavi bulaşı engelleyebilir.

• Güvenli Tıbbi İşlemler: Sağlık kuruluşlarında sterilizasyon ve güvenli kan temini esastır.

• Hamilelikte Tedavi: HIV pozitif anne tedavi alırsa, bebeğe bulaşma riski %1'in altına iner.

4. Hastalığın Evreleri ve Belirtiler

HIV enfeksiyonu üç temel evrede incelenir:

1. Akut HIV Dönemi (İlk 2-6 Hafta)

Vücudun virüse ilk tepkisidir. Belirtiler grip veya mononükleoza benzer ve 1-3 hafta içinde kendiliğinden geçebilir.

Belirtiler: Ateş, boğaz ağrısı, lenf bezlerinde şişme, döküntü, kas/eklem ağrıları, ishal ve gece terlemeleri.

2. Kronik (Sessiz) Dönem

Bu dönemde virüs aktiftir ancak belirti vermeyebilir. Yıllarca sürebilir. Bağışıklık sistemi yavaş yavaş zayıflar.

Olası Belirtiler: Kalıcı yorgunluk, lenf bezlerinde inatçı büyüme, tekrarlayan enfeksiyonlar ve kilo kaybı .

3. AIDS Evresi (İleri Evre)

Bağışıklık sisteminin ciddi şekilde çöktüğü ve "fırsatçı enfeksiyonların" ortaya çıktığı evredir. Düzenli tedavi alanlar bu evreye geçmez.

Belirtiler: Hızlı kilo kaybı (wasting), uzun süreli ateş, tekrarlayan zatürre, Kaposi sarkomu (cilt lekeleri), tüberküloz ve sinir sistemi enfeksiyonları

5. İstatistikler: Türkiye ve Dünya Karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, hastalığın küresel ve yerel düzeydeki seyrini özetlemektedir.

KAYNAKÇA

Pozitif-iz Derneği. "HIV Hakkındaki Yanlışları Bugün Bitiriyoruz, B=B Diyoruz." Pozitif-iz, 30 Kasım 2019, https://www.pozitifiz.org/post/hiv-hakkındaki-yanlışları-bugün-bitiriyoruz-b-b-diyoruz

Erişim tarihi 30 Kasım 2025.

Pozitif Yaşam Derneği. "HIV & AIDS Nedir?" Pozitif Yaşam, 2024, https://www.pozitifyasam.org/hiv-aids-nedir/

Erişim tarihi 30 Kasım 2025.

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. "HIV-AIDS." HSGM, 2024, https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/bulasici-hastaliklar/hiv-aids

Erişim tarihi 30 Kasım 2025.

UNAIDS. "Global HIV & AIDS Statistics — Fact Sheet." UNAIDS, 2024, https://www.unaids.org/en/resources/fact-sheet

Erişim tarihi 30 Kasım 2025.